"Dinner, by Lamplight" của Félix Vallotton - Khi tổ ấm lại là "sân khấu" của những bất an

Danh họa người Thụy Sĩ gốc Pháp Félix Vallotton thường được mệnh danh là “họa sĩ của những nỗi bất an”. Các tác phẩm của ông luôn mang theo sự căng thẳng, bí ẩn và cảm giác bất ổn về mặt tâm lý. Những bức tranh mang đậm tính điện ảnh với độ tương phản cao và những mảng bóng đổ của ông đặt người xem vào góc phòng như một kẻ quan sát một giao kèo bí mật, và "Bữa tối dưới ánh đèn dầu" (Dinner, by Lamplight) chính là tuyệt tác như thế.

Kẻ ngoại đạo của nhóm Nabis

Félix Vallotton (1865–1925) sinh ra tại Thụy Sĩ nhưng dành phần lớn cuộc đời mình tại Paris, nơi ông chuyển đến để theo đuổi con đường nghệ thuật. Qua lăng kính hội họa, Vallotton hiện thân là người theo chủ nghĩa cá nhân và kể chuyện đầy kịch tính. Trong những bức tranh vẽ không gian nội thất, ông sử dụng những mảng bóng đổ mạnh mẽ cùng những lựa chọn màu sắc ấn tượng để tạo nên bố cục mang tính sân khấu điện ảnh. Ông khắc họa những con người ngồi thu mình trong góc, lướt nhanh qua các căn phòng, hoặc tạo ra ấn tượng rằng họ đang che giấu một điều gì đó. Các khung cảnh luôn tràn ngập sự căng thẳng, đồng thời thôi thúc trí tò mò của người xem muốn tìm hiểu sâu hơn về câu chuyện của từng nhân vật. Bên cạnh các bối cảnh trong nhà, ông còn vẽ chân dung, tranh phong cảnh thiên nhiên và sáng tạo nên những tác phẩm tranh khắc gỗ đen trắng.

Vào năm 1892, ông trở thành thành viên của Nabis - nhóm nghệ sĩ từ bỏ lối vẽ học viện để tập trung vào những đường nét đường viền táo bạo, thay vì sự phù phiếm, thoáng qua của Trường phái Ấn tượng. Ngay cả sau khi gia nhập nhóm, Vallotton vẫn luôn bước đi trên con đường độc lập của riêng mình. Năm 1899, ông rời bỏ phong trào này và kết hôn với Gabrielle Rodrigues-Henriques, một góa phụ giàu có đã có con riêng. Quyết định này đã gây ra một số tranh cãi trong vòng bạn bè của ông, bởi Vallotton vốn sống một cuộc đời khá khiêm nhường và luôn khinh miệt sự xa hoa thái quá.

"Bữa tối dưới ánh đèn dầu"

"Bữa tối dưới ánh đèn dầu" là một trong những bức tranh mà bạn càng nhìn lâu, cảm giác bất an lại càng xâm chiếm. Được sáng tác vào năm 1899, cùng năm Vallotton bước chân vào một gia đình mới, tác phẩm phơi bày cách ông dấn thân vào một cuộc sống vốn không thuộc về mình. Giai đoạn đầu của hôn nhân thường được kỳ vọng sẽ tràn ngập sự ấm áp và hy vọng - nhưng ở đây, Vallotton lại biến một bữa ăn gia đình thành một điều gì đó đầy ám ảnh. Việc sử dụng bảng màu mạnh mẽ, sắc đen cao độ trộn lẫn với sắc vàng gay gắt càng làm đậm đặc thêm bầu không khí nặng nề.

Vai trò mới của ông trong tư cách người cha dượng mang lại cảm giác không thoải mái cho cả hai phía, đặc biệt là giữa ông và con gái riêng của Gabrielle. Cô bé ngồi đối diện ông với một ánh nhìn xoáy sâu, cố gắng thấu hiểu người đàn ông đột nhiên bước vào cuộc sống của mẹ con họ là ai. Trong khi đó, Gabrielle ở phía bên phải trao cho con gái một cái nhìn kiên định, như thể đang cố gắng giữ cho mọi thứ được êm đẹp. Người đàn ông ngồi bên trái, có thể là con trai cả của Gabrielle hoặc một người họ hàng khác, đang quan sát mọi người xung quanh trong lúc ngốn ngấu phần ăn của mình.

Bằng cách đặt bản thân ở ngay vị trí trung tâm, Vallotton buộc người xem phải trải nghiệm buổi tụ họp gia đình này từ góc nhìn của chính ông. Khi nhìn ghé qua vai ông, dù muốn hay không, ánh mắt của chúng ta cũng phải chạm nhau với cái nhìn đầy bối rối của cô con gái kế Madeleine. Cơ thể của Vallotton hoàn toàn bị nuốt chửng bởi bóng tối, biến ông thành một kẻ xâm nhập và khiến chúng ta cũng cảm thấy mình như một kẻ quấy rầy.

Nghịch lý tâm lý

Nếu Vallotton khắc họa cuộc sống mới này bằng một góc nhìn lạnh lùng đến vậy, tại sao ngay từ đầu ông lại lựa chọn dấn thân vào nó? Ông biết rằng cuộc hôn nhân này sẽ bảo chứng cho ông cả về mặt tài chính lẫn sự nghiệp, nhờ vào những mối quan hệ của Gabrielle với các nhà môi giới nghệ thuật. Bản thân Vallotton cũng dành sự quan tâm chân thành cho bà.

Cú sốc thực sự đến từ việc ông bước vào một thế giới mà trước đây ông luôn chỉ trích -giới thượng lưu. Một mặt, rất nhiều tác phẩm thời kỳ đầu của ông mang tính chất chế giễu giai cấp tư sản. Mặt khác, việc kết hôn với người phụ nữ như Gabrielle lại mang đến cho ông sự ổn định mà ông cần, ngay cả khi ông cảm thấy lạc lõng phần lớn thời gian.

Suy cho cùng, Vallotton sống là vì nghệ thuật. Ông tin tưởng mãnh liệt rằng bất kỳ khoảng thời gian nào dành cho những việc khác ngoài hội họa đều là lãng phí. Và cuối cùng, chính cuộc sống mới này lại trở thành suối nguồn cảm hứng cho những bức tranh nội thất đầy mê hoặc của ông.

Bài: Navigator Media