"American Gothic" khắc họa tinh thần kiên cường và giá trị truyền thống xứ cờ hoa

Dưới bầu trời xanh nước Mỹ, một người đàn ông và một người phụ nữ đứng lặng yên trước ngôi nhà của họ. Trang phục của hai người cùng chiếc nĩa cào đất trên tay người đàn ông lập tức gợi nhắc về hình ảnh những người nông dân tảo tần. Đó chính là "American Gothic" của Grant Wood - một trong những tác phẩm hội họa mang tính biểu tượng nhất trong nền văn hóa xứ cờ hoa.

Grant Wood (1891–1942) là một trong những gương mặt kiệt xuất của phong trào American Regionalism. Cùng với Thomas Hart Benton và John Steuart Curry, Wood đã định hình phong cách vẽ hiện thực và có được sự đón nhận nồng nhiệt trong thời kỳ Đại Suy Thoái (1929–1939). Đi qua những năm tháng đen tối của cuộc khủng hoảng kinh tế, các nghệ sĩ thuộc trường phái này chủ động khước từ chủ nghĩa hiện đại và nghệ thuật trừu tượng. Thay vào đó, họ tập trung vào lối vẽ tả thực tỉ mỉ, ưu ái các chủ đề nông thôn và cuộc sống đời thường để kể một câu chuyện sống động, khắc họa rõ nét lối sống của người dân vùng Trung Tây nước Mỹ.

Ngôi nhà khơi nguồn cảm hứng

Mọi chuyện đều bắt đầu từ một ngôi nhà. Bản thân Wood vốn sinh ra và lớn lên ở vùng nông thôn Iowa, ông đã tình cờ bắt gặp ngôi nhà này vào tháng 8 năm 1930 khi đến thăm thị trấn Eldon. Ngay lập tức, ông đã ký họa lại nó vì bị mê hoặc bởi sự xuất hiện của những ô cửa sổ mang phong cách Gothic trên một căn nhà nhỏ nhắn như vậy. Công trình được xây dựng theo phong cách Carpenter Gothic (Gothic mộc) vốn rất phổ biến tại Mỹ trong thập niên 1880. Nó cũng chính là nguồn cảm hứng cho tên gọi của bức tranh, bởi Wood đã hình dung ra những "con người mang tâm hồn Gothic Mỹ" như những cư dân đích thực của ngôi nhà này. Điều làm ông thích thú là sự phi lý trong cấu trúc kiến trúc, bởi những kiểu cửa sổ vòm nhọn như thế này thường chỉ được tìm thấy ở các nhà thờ Gothic thời trung cổ khổng lồ bằng đá.

Những người mẫu trong tranh

Về những nhân vật ngoài đời thực đã tạo mẫu cho bức tranh, Wood đã thuyết phục em gái mình là Nan hóa thân vào người phụ nữ, và vị nha sĩ của gia đình, Byron McKeeby, vào vai người đàn ông. Họ đã thực hiện các buổi tạo mẫu hoàn toàn riêng biệt, và người họa sĩ đã tổng hòa toàn bộ tác phẩm ngay tại studio của mình.

Cặp đôi trong tranh khoác lên mình những trang phục gợi nhớ về cuộc sống nông thôn Mỹ đầu thế kỷ 20, chiếc quần yếm denim gánh vác công việc và chiếc tạp dề họa tiết thuộc địa cổ điển. Một chi tiết thú vị là Grant Wood đã nhờ em gái tự tay may chiếc tạp dề này, và cô đã dùng những dải ruy-băng răng cưa lấy từ chiếc váy cũ của mẹ họ. Cả trang phục lẫn tư thế đứng của các nhân vật đều chứng minh rằng Wood không hề có ý định khắc họa cuộc sống Mỹ hiện đại mà đang hướng cái nhìn hoài niệm về quá khứ.

Như chính người nghệ sĩ từng chia sẻ, tư thế đứng cứng nhắc của các nhân vật được mô phỏng theo "những bức ảnh vách kính (tintypes) từ cuốn album gia đình cũ của tôi". Không dừng lại ở đó, Wood cũng tìm kiếm quá khứ thông qua từng nét cọ. Lối vẽ tả thực trau chuốt kết hợp với tư thế trực diện nghiêm nghị của các nhân vật nhiều khả năng được lấy cảm hứng từ nghệ thuật Phục hưng vùng Flemish - phong cách nghệ thuật mà Wood đã dày công nghiên cứu trong các chuyến viễn du khắp châu Âu vào thập niên 1920.

Mối quan hệ giữa người đàn ông và người phụ nữ cho đến nay vẫn là một ẩn số. Nhiều người tin rằng bức tranh đang khắc họa một cặp vợ chồng. Bản thân danh họa cũng khá mập mờ về điểm này, và chính sự lấp lửng đó lại càng thổi bùng sự tò mò lẫn tính lan tỏa cho tác phẩm. Tuy nhiên, theo lời kể của Nan Wood Graham, cặp đôi này được hình dung là một người cha và cô con gái. Điều này cũng đã được xác thực trong một bức thư tay của chính Wood.

Dư luận đón nhận và những cuộc tranh luận nảy lửa

Tác phẩm được gửi đến tham dự cuộc triển lãm thường niên về hội họa Mỹ tại Viện Nghệ thuật Chicago vào năm 1930. Bức tranh đã xuất sắc giành huy chương đồng, một phần thưởng bằng tiền mặt và được mua lại để đưa vào bộ sưu tập vĩnh viễn của bảo tàng, trực tiếp đưa tên tuổi của Wood tỏa sáng.

Sau thành công vang dội này là những cuộc tranh luận nảy lửa từ công chúng. Một mặt, giới phê bình tin rằng bức tranh mang cái nhìn châm biếm về cuộc sống của những thị trấn nhỏ ở Mỹ. Mặt khác, nhiều người dân Iowa lại cảm thấy bị xúc phạm bởi cách Wood phác họa họ qua những khuôn mẫu định kiến. Khoảng cách tuổi tác quá lớn giữa hai nhân vật - những người vốn bị lầm tưởng là vợ chồng - cũng là một phần tâm điểm của những chỉ trích.

Grant Wood đã thẳng thừng bác bỏ những cáo buộc đó. Đối với ông, tác phẩm này không phải là một bức tranh biếm họa, mà là một sự trân trọng và tôn vinh gửi đến cộng đồng nông thôn Mỹ. Thời kỳ Đại Suy Thoái là giai đoạn mà xã hội khao khát những tác phẩm nghệ thuật có khả năng vực dậy và ca ngợi tinh thần Mỹ. American Gothic ra đời để đại diện cho những con người Trung Tây chăm chỉ và kiên cường.

Cho đến tận ngày nay, American Gothic vẫn liên tục được mượn ý tưởng và tái chế (parodied) trong vô số các sản phẩm văn hóa đại chúng. Điều này minh chứng rằng kiệt tác này vẫn là mảnh đất màu mỡ cho những góc nhìn bình luận xã hội về bất kỳ giá trị Mỹ nào, và cuộc tranh biện về các giá trị cốt lõi của nước Mỹ mà nó khơi mào từ năm 1930 vẫn còn vẹn nguyên tính thời sự trong bối cảnh đương đại.

Bài: Navigator Media