Triển lãm của "thiên tài chế tác" Anish Kapoor - Các sắc thái của màu đỏ

Năm 1998, Hayward Gallery là nơi đầu tiên tổ chức một triển lãm quy mô lớn cho Anish Kapoor tại Vương quốc Anh. Giờ đây, ông có màn quay trở lại đầy cảm xúc đúng vào dịp kỷ niệm 75 năm thành lập Southbank Centre. Triển lãm hồi tưởng toàn diện này sẽ dẫn dắt người xem qua những tạo tác mới nhất lẫn các tác phẩm đặt nền móng cho tên tuổi của ông.

Cuộc chạm trán đầu tiên với không gian triển lãm trải rộng này chắc chắn sẽ khiến người xem ngỡ ngàng, thậm chí là bật cười thích thú. Một quả bóng khổng lồ bằng nhựa PVC cao tới 6 mét sừng sững chào đón bạn ngay khi vừa bước chân vào phòng trưng bày. Bạn có thể đi vòng qua nó không? Không thể. Nó có đang che giấu điều gì phía sau? Chẳng ai biết được. Nhưng đó mới chính là phong cách kinh điển của Kapoor – to lớn, táo bạo và hiện diện một cách đầy ngạo nghễ.

Xuyên suốt sự nghiệp lừng lẫy của mình, Anish Kapoor không ngừng thử thách giới hạn của công chúng bằng những thiết kế quy mô lớn - có tác phẩm được ca tụng trên toàn thế giới, có tác phẩm lại vấp phải những phản ứng gay gắt, nhưng tất cả đều trở thành tâm điểm của dư luận. Triển lãm lần này tại Hayward Gallery (thuộc Southbank Centre, London) cũng không ngoại lệ khi thẳng thắn phơi bày nghệ thuật của Kapoor ở dạng nguyên bản và trần trụi nhất. Bất kể bạn yêu hay ghét, hay nó khơi gợi điều gì bên trong bạn, các tác phẩm tại đây chắc chắn sẽ không để bạn rời đi với sự thờ ơ.

Sau cái chạm trán đầy bất ngờ với quả bóng ở căn phòng đầu tiên (được đặt tên rất hợp là All of Nothing - Được ăn cả ngã về không), triển lãm bắt đầu hạ nhiệt hơn về cả quy mô lẫn sắc thái. Căn phòng tiếp theo được điểm xuyết bằng những tác phẩm nhỏ hơn được phủ sơn Vantablack. Đây là một sắc đen sâu thẳm được tạo ra từ công nghệ nano, có khả năng hấp thụ hơn 99,9% ánh sáng và tạo ra một ảo giác thị giác đỉnh cao. Bộ não của bạn sẽ hoàn toàn bị đánh lừa: Chúng là những mặt phẳng phẳng lì, hay đang ẩn chứa một hình khối bên trong? Chúng đang gắn chặt trên tường hay đang lơ lửng giữa không trung? Chính trong sự tinh giản đó, chúng lại mang đến hiệu ứng thị giác vô cùng mạnh mẽ. Đây cũng là minh chứng cho thấy Kapoor - người vốn được xưng tụng là bậc thầy của những tác phẩm sắp đặt khổng lồ - vẫn có thể trở nên tài tình và đầy mê hoặc với những tạo tác nhỏ bé.

Các phòng trưng bày ở tầng trên phơi bày một khía cạnh bản năng và gai góc hơn trong nghệ thuật của Kapoor. Đỏ tươi - một sắc đỏ sâu thẳm và nhức nhối - là tông màu yêu thích kinh điển của ông. Sự ưu ái này phần lớn đến từ khả năng khơi gợi cảm xúc tự nhiên của chính màu sắc này. Chúng ta thường liên tưởng màu đỏ với đam mê, bí ẩn, những xung đột nội tâm và hiểm nguy, những yếu tố cũng hiện diện rõ nét trong nghệ thuật của Kapoor.

Tác phẩm bệ vệ Ha Makom, ngọn núi đỏ khổng lồ với một khoảng mở bí ẩn đầy kích thích ở trên đỉnh là minh chứng hoàn hảo cho tài năng của Kapoor trong việc mượn kích thước thuần túy để thao túng tâm trí và hút trọn người xem vào thế giới của mình. Các tác phẩm sắp đặt nhỏ hơn xung quanh cũng không kém phần nặng đô. Có những hình thù quái dị như đang cố nứt ra khỏi những bức tường, chỉ được giữ lại bởi một lớp nhựa trong suốt căng ra đến mức sắp rách, mang lại một cảm giác bất an đầy nghẹt thở như bước ra từ một bộ phim kinh dị.

Một số tác phẩm điêu khắc gần đây của Kapoor cũng mang lại tác động mạnh mẽ không kém: những khối mô phỏng các phần cơ thể loang lổ máu mang lại cảm giác rất "người", dù thực chất chẳng có gì thuộc về con người ở đó. Khi công chúng bước đi xung quanh và chiêm ngưỡng những chi tiết trần trụi ấy, tâm trí ta chợt nghĩ về một xã hội nơi bạo lực đã bị bình thường hóa, và có lẽ, chúng ta đang dần chai sạn trước những điều vốn dĩ phải làm ta lay động.

Nằm tại trung tâm của tất cả những trải nghiệm này chính là câu hỏi về căn tính nhân loại. Kapoor buộc người xem phải đối diện với nỗi sợ hãi, cảm xúc và tâm tư của chính họ, hoặc ít nhất, bị đẩy ra khỏi vùng an toàn của bản thân. Bằng sự pha trộn giữa tò mò và ghê tởm, giữa kinh ngạc và chiêm nghiệm, đây là một triển lãm chắc chắn sẽ để lại ấn tượng mạnh mẽ. Nó phơi bày trọn vẹn tầm vóc (theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng) trong tầm nhìn, tư duy bậc thầy và những thành tựu của Kapoor - điều mà từ trước đến nay chưa bao giờ cần phải hoài nghi.

Bài: Navigator Media