Kiệt tác "Sky Blue" của Wassily Kandinsky – Sắc xanh hy vọng le lói giữa nỗi buồn chiến tranh

Khi châu Âu đang chìm trong khói lửa Thế chiến II, Wassily Kandinsky, người đã trốn chạy Đức Quốc xã vào năm 1933 và sống ẩn dật trong căn hộ của mình tại Neuilly-sur-Seine. Trong thế giới chật hẹp ấy, hội họa trở thành một nơi trú ẩn, le lói chút tươi sáng và lạc quan. Giữa thời chiến, Kandinsky đã đưa vô số hình dạng tế bào và những sinh vật nhỏ bé, kỳ ảo vào các tác phẩm trừu tượng của mình. "Sky Blue" chính là một trong những kiệt tác đầy mê hoặc ấy.

Hành Trình Xuyên Qua Nghệ Thuật Trừu Tượng

Sinh ra tại Moscow vào năm 1866, Wassily Kandinsky bắt đầu được đào tạo nghệ thuật chính quy tương đối muộn. Ông học luật và kinh tế tại Đại học Moscow, nhưng rồi từ bỏ sự nghiệp đó ở tuổi 30 để chuyển đến Munich vào năm 1896, theo học hội họa tại Học viện Mỹ thuật.

Wassily Kandinsky studio

Khoảng năm 1910, tác phẩm của ông chuyển mình dứt khoát sang nghệ thuật trừu tượng phi khách quan. Vào năm 1911, ông đồng sáng lập Der Blaue Reiter (Kỵ Sĩ Xanh) cùng Franz Marc và những người khác, đẩy mạnh một ngôn ngữ màu sắc và hình dạng biểu cảm mang tính "tâm linh" hơn.

Xưởng Vẽ Giữa Lòng Nơi Lưu Đày

Dù chiến tranh ngày càng khốc liệt, Kandinsky từ chối di cư sang Hoa Kỳ và dành những năm cuối đời ở Pháp, định cư cùng vợ tại Neuilly-sur-Seine vào tháng 12 năm 1933. Ông biến căn hộ thành một xưởng vẽ tạm bợ, làm việc bên cửa sổ lớn nhìn ra sông Seine và bóng dáng xa xăm của Pháo đài Mont-Valérien – ánh sáng từ đó, ông sau này ghi nhận, đã tinh tế mở rộng bảng màu của mình.

Wassily Kandinsky, Landscape with Factory Chimney, 1910

Paris đặt ông vào một mạng lưới nghệ sĩ phong phú, từ Léger, nhà Delaunay đến Mondrian và Breton. Tuy nhiên, ông chủ yếu tin tưởng vào một nhóm nhỏ bạn thân như Jean Arp, Sophie Taeuber-Art, Alberto Magnelli, và Joan Miró. Mặc dù vậy, việc được công nhận vẫn là một thử thách. Giữa bối cảnh nghệ thuật bị chi phối bởi Chủ nghĩa Lập thể, Siêu thực, và đặc biệt là Picasso, Kandinsky phần lớn vẫn giữ vững lập trường riêng, quyết tâm bảo vệ tiếng nói độc đáo của mình.

Wassily Kandinsky, The Little Red Circle (Le petit rond rouge), 1944

Đây là giai đoạn ông làm việc cực kỳ năng suất. Ông đã sáng tác khoảng 144 bức tranh sơn dầu và hơn 200 bức màu nước và gouache dù bán được rất ít. Nhiều tác phẩm được Solomon R. Guggenheim, một trong những người ủng hộ ông nhiệt thành nhất mua lại. Sau mùa hè năm 1942, tình trạng thiếu thốn ở Pháp bị chiếm đóng đã buộc ông phải dùng các vật liệu thay thế như gỗ hoặc bìa cứng để vẽ. Bảng màu của ông trở nên trầm hơn và các bố cục cũng chi tiết, phức tạp hơn về cấu trúc.

Bầu Trời Của Những Hình Hài Sống Động

Về mặt nghệ thuật, những năm cuối đời mang lại một làn gió mới. Sự nghiêm ngặt lạnh lùng của hình học Bauhaus trong Kandinsky đã mềm mại hơn thành phong cách trừu tượng đậm chất thiên nhiên, tràn ngập những hình khối căng tràn sức sống và bảng màu tươi sáng hơn, pha trộn tông pastel với các điểm nhấn sắc nét. "Sky Blue" thuộc về giai đoạn cuối này và bạn có thể cảm nhận ngay sự thay đổi đó. Các đường nét được nới lỏng, các hình khối không còn tuân theo quy tắc hình học cứng nhắc và toàn bộ bức tranh dường như trôi nổi bồng bềnh. Trên nền xanh lam, những hình khối mang dáng dấp sinh vật với các cạnh mềm mại, màu sắc tươi sáng trôi dạt như những sinh vật nhỏ bé đang lơ lửng trong một biển trời xanh biếc.

Một Sắc Xanh Diệu Kỳ

Tên gọi của bức tranh gợi ý rằng chúng ta có thể đã quá chú ý vào những hình thù sinh học nhỏ bé và rằng trọng tâm thực sự nên là ở phần nền. Màu xanh lam là màu yêu thích của Kandinsky. Trong các bài viết của mình, ông liên kết nó với bầu trời và khao khát vô tận. Ở đây, nền tranh mang một tông xanh lam đa sắc thái tưởng chừng trung tính nhưng lại đầy gợi cảm: đó không phải là một nền phẳng mà là một dạng không khí, bầu trời xanh mà ông có thể thoáng thấy từ cửa sổ xưởng vẽ của mình hướng về Pháo đài Mont-Valérien.

Theo truyền thống, phần nền thường mềm mại hơn tiền cảnh để ánh mắt người xem tập trung vào "yếu tố chính." Trong "Sky Blue," Kandinsky đã phá vỡ quy tắc này. Nền có cường độ mạnh mẽ không kém các hình dạng, thậm chí còn hơn. Tại sao lại làm vậy? Bởi vì Kandinsky không chủ yếu cố gắng mô tả một cảnh quan mà là để hòa điệu cảm xúc với người xem. Trường màu xanh lam trở thành không gian tâm lý của bức tranh, yếu tố đập vào mắt bạn đầu tiên và liên tục nhất, trong khi các hình khối trôi nổi đóng vai trò ít hơn là đối tượng để diễn giải mà là những cảm giác để đồng hành.

Nói cách khác, câu hỏi then chốt không chỉ đơn thuần là "những hình dạng này là gì?" mà là "màu xanh này có ý nghĩa gì đối với tôi?". Theo lời của chính Kandinsky, một tác phẩm càng biểu cảm, nó càng ít bị ràng buộc bởi một ý nghĩa duy nhất, ổn định, và chính sự mở ra đó, lời mời không ngừng đặt câu hỏi và cảm nhận, là nơi sức mạnh tâm linh của nó bắt đầu.

Những Sinh Vật Nhỏ Bé Đầy Mê Hoặc

Ngay cả khi Kandinsky muốn phần nền trở thành trung tâm, thật khó để không nán lại những hình thù kỳ lạ làm sống động không gian. Ở Paris, ông đã tiếp thu những hình khối có dáng dấp sinh vật xung quanh mình – những hình dạng liên quan đến các nghệ sĩ như Jean Arp, Max Ernst, Paul Klee, và Joan Miró – đồng thời phát triển một ngôn ngữ không thể nhầm lẫn là của riêng ông. Một số nhà phê bình đã ghi nhận sự tương đồng với "Constellations" của Miró: cảm giác trôi dạt hữu cơ, tỷ lệ vui tươi, và sự nổi bật rực rỡ của các màu cơ bản.

Joan Miró, Morning star (L’Etoile matinale), 1940

Những sinh vật nhỏ bé nửa động vật, nửa kỳ ảo cũng gợi nhớ đến những mẫu thiết kế sống động mà Kandinsky đã tạo ra vào đầu những năm 1940 cho các loại vải trang trí được sản xuất cho Société industrielle de La Lys, nơi các hình thức cách điệu phân tán trên bề mặt như những họa tiết chuyển động.

Bài: Navigator Media