Kiệt tác "Girl in a Picture Frame" của Rembrandt phá vỡ ranh giới giữa thực và ảo

Kiệt tác "Girl in a Picture Frame" được trưng bày tại Lâu đài Hoàng gia Warsaw là cuộc thách thức đầy mê hoặc đối với thị giác. Bằng kỹ thuật trompe-l’œil (đánh lừa thị giác) bậc thầy, Rembrandt đã tạo ra một ảo ảnh khiến người xem có cảm giác cô gái đang rướn người ra khỏi không gian phẳng của hội họa để bước vào thế giới thực. Hai bàn tay đặt lên cạnh khung gỗ, chiếc mũ vành rộng cùng đôi khuyên tai khẽ đung đưa tạo nên một cảm giác vận động tức thời, như thể cô chỉ vừa mới chuyển mình ngay trước mắt chúng ta. Đây là một tác phẩm hiếm hoi mà "bức tranh biết mình là một bức tranh", nơi nhân vật tự ý thức được sự tồn tại của chính mình thông qua việc chạm tay vào ranh giới ngăn cách với người xem.

Giá trị của tác phẩm còn nằm ở chiều sâu lịch sử và những tranh cãi xung quanh quyền tác giả đã kéo dài nhiều thập kỷ. Việc sử dụng tấm nền bằng gỗ dương – một chất liệu mà Rembrandt cực kỳ hiếm khi sử dụng (chỉ có 4 trường hợp được ghi nhận) – từng khiến giới phê bình nghi ngờ và gán bản quyền cho các học trò của ông như Samuel van Hoogstraten hay Ferdinand Bol.

Tuy nhiên, những nghiên cứu tỉ mỉ từ Dự án Nghiên cứu Rembrandt (RRP) đã xóa tan mọi dấu hỏi, đưa "Cô gái trong khung tranh" trở lại danh mục những kiệt tác đích thực của vị danh họa Hà Lan. Thú vị hơn, ảnh chụp X-quang còn tiết lộ một bí mật nằm dưới lớp sơn: một bản phác thảo bị bỏ dở về một quý bà mặc áo cổ xếp nếp (ruff), đặt ra giả thuyết về một hợp đồng bị hủy bỏ hoặc một sự thay đổi ý đồ nghệ thuật đầy ngẫu hứng của Rembrandt.

Ở góc độ văn hóa, cái nhìn trực diện và đầy khiêu khích của cô gái trẻ mang lại một thông điệp mạnh mẽ về giới trong xã hội gia trưởng thế kỷ 17. Trong khi những người đàn ông "bước ra khỏi khung tranh" thường được xem là biểu tượng của quyền lực, thì hình ảnh một người phụ nữ trẻ phá vỡ sự tĩnh lặng để tương tác trực tiếp với người xem lại mang một luồng điện cảm xúc khác biệt.

Cô không chỉ là một đối tượng thẩm mỹ để chiêm ngưỡng, mà là một thực thể sống động đang tìm cách thoát khỏi sự giam cầm của nghệ thuật. Sự tương đồng giữa khung tranh của Rembrandt và chiếc ban công trong tác phẩm của Goya sau này càng củng cố ý niệm về người phụ nữ trong hội họa: họ vừa được tôn vinh như những kiệt tác, nhưng đồng thời cũng bị đóng khung trong những định kiến và sự quan sát khắt khe của thời đại.

Bài: Navigator Media