Warsaw từ Praga - Bức vẽ vô giá để phục dựng Warsaw hậu thế chiến thứ 2

Liệu những bức họa có thể đóng vai trò hồi sinh cả một thành phố? Đối với trường hợp của Warsaw, câu trả lời là một tiếng "Có" đầy vang dội. Nếu không có sự chính xác tỉ mỉ của một bậc thầy danh họa người Ý, thủ đô của Ba Lan có lẽ đã mang một diện mạo rất khác sau Thế chiến thứ II. Đây là câu chuyện về Bernardo Bellotto (còn được biết đến với nghệ danh Canaletto) và kiệt tác của ông: Góc nhìn Warsaw từ Praga (View of Warsaw from Praga).

Bellotto vốn là một bậc thầy của trường phái veduta – thể loại hội họa chuyên về các bức tranh phong cảnh đô thị có độ chi tiết cực cao. Vào thế kỷ 18, các bức họa vedute trở nên vô cùng thịnh hành như những món quà lưu niệm du lịch, đặc biệt là đối với những ai từng ghé thăm Venice. Chính tại nơi đó, Bellotto đã được đào tạo dưới sự dẫn dắt của người chú nổi tiếng của mình, Antonio Canal (người cũng sử dụng nghệ danh Canaletto).

Một trong những bí mật làm nên nghề thủ công của Bellotto là camera obscura (hộp tối), thiết bị chiếu hình ảnh lên giấy cho phép ông đạt được độ chính xác gần như nhiếp ảnh trong từng chi tiết nhỏ. Sau khi gặt hái được tiếng vang tại Ý, Bellotto đã đến làm việc tại Dresden, Munich và Vienna, trước khi chính thức gia nhập triều đình của Vua Stanisław August Poniatowski. Tại đây, ông đã trở thành một trong những "nhà tài liệu" quan trọng nhất của thời đại, rất lâu trước khi nhiếp ảnh được phát minh.

Câu chuyện về bức họa Góc nhìn Warsaw từ Praga của Bellotto bắt đầu từ sự ngưỡng mộ của Napoleon Bonaparte dành cho tác phẩm này. Vào năm 1807, trong thời gian lưu lại Warsaw, vị hoàng đế đã chú ý đến bốn bức tranh của Bellotto tại Lâu đài Hoàng gia và đã ra lệnh mang chúng về Pháp. Trong số đó có tác phẩm Góc nhìn Warsaw từ Praga, bức tranh toàn cảnh thành phố nhìn từ dòng sông Vistula.

Điều gì đã thu hút sự chú ý của Napoleon? Nhiều khả năng đó chính là những phẩm chất vẫn đang mê hoặc người xem ngày nay: bố cục bậc thầy, sự tương tác tinh tế của ánh sáng và độ chi tiết phi thường. Bellotto đã sử dụng một kỹ thuật có chủ ý - bờ trái dòng sông chìm trong bóng tối tương phản với hình bóng ngập tràn ánh nắng của thành phố và Lâu đài Hoàng gia, dẫn dắt ánh nhìn của người xem vào trung tâm của khung cảnh. Bức tranh trở nên nổi tiếng đến mức các mô-típ của nó thậm chí còn được tái hiện trên đồ sứ Sèvres xa xỉ.

Trong bức tranh, chúng ta có thể nhìn thấy những khu vườn tại Lâu đài Hoàng gia, được trang trí bằng những chậu cây cam. Một giai thoại thú vị gắn liền với chi tiết này: Vua Stanisław August đã trả tiền cho bức tranh Kỵ sĩ Ba Lan (The Polish Rider) của Rembrandt bằng chính những cây cam đó. Ngày nay, kiệt tác đó được lưu giữ trong Bộ sưu tập Frick ở New York, và nhờ có Bellotto, chúng ta có thể nhìn thấy "loại tiền tệ" đã được sử dụng để sở hữu nó.

Trong nhiều năm, người ta tin rằng nghệ sĩ đã tự họa chính mình bên cạnh nhà vua ở góc dưới bên trái của bức tranh. Tuy nhiên, việc phát hiện ra một ghi chú tại Pháp vào năm 2004 đã thay đổi cách giải thích này. Khung cảnh sau đó được hiểu là một lời tri ân mang tính cá nhân sâu sắc dành cho người con trai quá cố của họa sĩ, Lorenzo. Nhân vật nhìn từ phía sau đại diện cho Lorenzo, được mô tả đang cầm một cây cọ vẽ. Lorenzo qua đời vào năm 1770, cùng năm bức tranh được hoàn thành. Ngồi bên cạnh anh chính là Bellotto. Theo những phát hiện mới, nhà vua xuất hiện ở phía xa, đang đi thuyền đến bờ.

Ý nghĩa thực sự trong các tác phẩm của Bellotto đã lộ diện gần hai thế kỷ sau đó. Sau sự tàn phá của Warsaw vào năm 1944, những bức tranh của ông đã trở thành nguồn tư liệu vô giá cho các kiến trúc sư được giao nhiệm vụ tái thiết thành phố. Hơn 20 bức họa vedute đã cung cấp tài liệu hình ảnh trực quan, hướng dẫn việc phục dựng các mặt tiền, cách bố trí cửa sổ và đường mái nhà.

Sự ảnh hưởng của Bellotto vẫn có thể nhìn thấy rõ nét ngày nay. Vào năm 2012, một trong những bức tranh của ông đã được sử dụng làm tài liệu tham khảo về màu sắc trong quá trình trùng tu Lâu đài Hoàng gia. Thông qua phân tích kỹ thuật số, các chuyên gia đã có thể "lọc bỏ" tác động của ánh sáng ấm trên khung vải để tái tạo chính xác bảng màu gốc thời hoàng kim của tòa nhà. Napoleon từng muốn có một Warsaw của Bellotto tại Paris, nhưng cuối cùng nó đã trở lại vị trí chính đáng của mình. Ngày nay, những bức tranh đáng kinh ngạc này có thể được chiêm ngưỡng tại Phòng Canaletto được phục dựng tại Lâu đài Hoàng gia, nơi mà lịch sử, nghệ thuật và sự chính xác tiếp tục hội tụ.

Bài: Navigator Media