"Chân dung tự họa với tai băng" - hành trình nghị lực và bi kịch của Vincent van Gogh

Vincent van Gogh để lại một loạt chân dung tự họa ghi lại toàn bộ cuộc đời ông từ khi còn là họa sĩ tập sự, qua những biến chuyển phong cách, cho đến những tháng ngày bi kịch cuối cùng. Những bức chân dung này tiết lộ rất nhiều về trạng thái tinh thần của ông ở từng giai đoạn. Và trong số đó, "Chân dung tự họa với tai băng" là bức tranh như gói trọn cuộc đời Van Gogh chỉ trong một khung hình.

Bối cảnh

Van Gogh là họa sĩ Hậu Ấn Tượng người Hà Lan, ngày nay được tôn vinh bởi phong cách độc đáo nhưng không phải lúc nào ông cũng được công nhận như thế. Sinh ra trong một gia đình trung lưu, tuổi thơ của ông không thiếu thốn nhiều. Nhưng khi trưởng thành, Van Gogh phải đối mặt liên tục với khó khăn và thất bại trong hành trình trở thành nghệ sĩ. Sau khi không thể trở thành mục sư, ông được anh trai Theo khuyên theo đuổi hội họa. Van Gogh bắt đầu luyện tập bằng cách vẽ tĩnh vật và cảnh sinh hoạt của nông dân.

Những bức tranh đầu của Van Gogh không hề rực rỡ như những tác phẩm chúng ta biết ngày nay. Trong giai đoạn sống ở Hà Lan, ông sử dụng tông màu trầm, nâu tối. Chỉ khi chuyển đến Paris năm 1886, phong cách của ông mới thay đổi mạnh mẽ. Ở đó, ông gặp gỡ các họa sĩ Ấn Tượng và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ họ. Nét cọ trở nên phóng khoáng hơn, và ông bắt đầu tiếp thu kỹ thuật Pointillism theo cách riêng. Đồng thời, niềm say mê với tranh in Nhật Bản cũng tiếp tục phát triển.

Ảnh hưởng Nhật Bản

Nghệ thuật Nhật Bản lan rộng khắp châu Âu vào thế kỷ 19, cuốn hút nghệ sĩ, nhà sưu tầm lẫn công chúng. Van Gogh là một trong những người bị mê hoặc mạnh mẽ nhất bởi văn hoá phương Đông xa xôi này. Ngay khi đến Antwerp, ông đã mua bản in gỗ Nhật đầu tiên và đó là khởi đầu cho bộ sưu tập hơn 600 bản in mà sau này ông tích góp, dù luôn sống trong cảnh thiếu thốn.

Van Gogh nghiên cứu, sao chép nhiều bản in bằng sơn dầu và điều chỉnh kỹ thuật của họ thành của riêng mình. Sự ảnh hưởng này thể hiện rõ trong bảng màu ngày càng tươi sáng, sống động, và ngay cả chân dung của ông cũng mang nét Á Đông nhẹ nhàng. Ông thích treo tranh in Nhật trong phòng, lấy đó làm niềm vui và sự an ủi trong những ngày khó khăn. Trong bức chân dung tự họa này, ông cũng đặt một bản in phía sau - Geishas in a Landscape của Satō Torakiyo.

Ngôi nhà Vàng (The Yellow House)

Sau hai năm sống ở Paris, Van Gogh muốn rời khỏi sự ồn ào của thành phố. Ông chuyển đến miền Nam nước Pháp, nơi ông luôn mơ tưởng và mô tả trong thư gửi Theo như một vùng đất xa xôi, gần như "Nhật Bản" của riêng ông. Nhưng cảnh sắc mới không thể chữa lành những xung đột nội tâm. Van Gogh vẫn cô đơn, lạc lõng và bị hiểu lầm. “Anh biết đấy, tôi luôn thấy buồn cười khi họa sĩ phải sống một mình. Càng cô lập, càng lụi tàn,” ông viết năm 1888.

Ông mơ lập một cộng đồng nghệ sĩ tại Arles và thuê bốn căn phòng trong “Ngôi nhà Vàng”. Sau nhiều lần thuyết phục, hoạ sĩ Paul Gauguin đồng ý đến sống cùng, nhưng kết thúc lại hoàn toàn trái ngược mong đợi.

Xung đột với Gauguin

Giấc mơ xây dựng một studio chung nhanh chóng biến thành ác mộng. Van Gogh và Gauguin thường xuyên tranh cãi gay gắt. Tình trạng tinh thần của Van Gogh đã có dấu hiệu bất ổn từ rất lâu. Gauguin về sau từng kể lại rằng có lần Van Gogh dọa ông bằng dao cạo. Gauguin không bị thương, nhưng đó chỉ là khởi đầu.

Đêm 23 tháng 12 năm 1888, sau một trận cãi vã dữ dội, Van Gogh trở về phòng và dùng chính chiếc dao ấy để tự cắt tai mình.

Nguyên nhân của hành động này đến nay vẫn còn tranh cãi. Một số người cho rằng là do mâu thuẫn kéo dài với Gauguin. Người khác cho rằng cùng ngày hôm đó, Van Gogh nhận tin Theo sắp đính hôn, điều khiến ông lo sợ sẽ mất đi chỗ dựa duy nhất. Có ý kiến cho rằng ông ghen tị với hạnh phúc của em trai, điều mà bản thân ông chưa bao giờ có được. Một giả thuyết khác: ông chỉ muốn “im lặng” những tiếng nói trong đầu — thứ ông từng được chẩn đoán mắc phải.

Về bức tranh

Gauguin rời Arles ngay trong đêm và không bao giờ quay lại. Van Gogh được đưa vào bệnh viện trong hai tuần. Đây là dấu mốc mở đầu cho sự suy sụp bi thảm của ông, dẫn đến việc ông phải nhập viện tâm thần ở Saint-Rémy. Một tuần sau khi trở về “Ngôi nhà Vàng” vắng lặng, Van Gogh vẽ Chân dung tự họa với tai băng.

Trong tranh, băng quấn quanh phía tai phải, dù ông cắt tai trái. Điều này xảy ra vì ông vẽ khi nhìn vào gương nên hình ảnh bị đảo ngược. Ông đội chiếc mũ lông vừa mua để giữ băng cố định. Bức tranh là minh chứng cho nghị lực và khát khao sáng tạo của Van Gogh dù chịu đựng đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần, ông vẫn không ngừng cầm cọ.

Bài: Navigator Media