"Một ngày hè" - Ánh nhìn nữ giới và sự giải phóng trong nghệ thuật của Gerda Wegener

Nhân tháng Tự hào (Pride Month), mời bạn cùng khám phá tác phẩm đầy lôi cuốn của Gerda Wegener - nữ họa sĩ với những đóng góp rực rỡ cho nghệ thuật Copenhagen và Paris đầu thế kỷ 20, nhưng từng bị phủ bóng bởi sự quên lãng suốt nhiều thập kỷ.

Chỉ trong những năm gần đây, thế giới mới thực sự công nhận với Wegener: không chỉ là một họa sĩ tài năng xuất chúng, mà còn là một nghệ sĩ nữ tầm vóc, người mà cuộc đời và tác phẩm đã mở đường cho tự do biểu đạt của phụ nữ, quyền phụ nữ và cộng đồng LGBTQ+.

Dù là một trong những họa sĩ có ảnh hưởng nhất của phong trào Art Deco tại Đan Mạch và Pháp, Gerda Wegener đã bị lịch sử "bỏ quên" trong một thời gian dài. Tuy nhiên, những đóng góp to lớn của bà đã được đưa trở lại ánh hào quang vào năm 2015, khi Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Arken gần Copenhagen dành tặng bà một buổi triển lãm hồi tưởng quy mô lớn, trưng bày bộ sưu tập tác phẩm đồ sộ của bà.

Việc tôn vinh những tác phẩm của bà trong Tháng Tự hào lại càng trở nên ý nghĩa khi nhắc tới cuộc hôn nhân của bà với Lili Elbe - người được công nhận rộng rãi là một trong những cá nhân đầu tiên thực hiện phẫu thuật khẳng định giới tính và là người tiên phong thực thụ trong lịch sử cộng đồng người chuyển giới.

Cuộc đời của Gerda Wegener

Sinh năm 1886 tại Đan Mạch với tên khai sinh là Gerda Gottlieb, bà lớn lên tại thị trấn nông thôn nhỏ trong một gia đình khá bảo thủ và cha bà là một mục sư. Bất chấp sự giáo dục truyền thống, Gerda ngay từ khi còn là thiếu niên đã bộc lộ ý chí mạnh mẽ khi thuyết phục cha mẹ cho phép bà theo học tại Học viện Mỹ thuật Hoàng gia Đan Mạch ở Copenhagen. Tại đây, bà đã gặp họa sĩ Einar Wegener, người mà bà kết hôn năm 19 tuổi.

Giai đoạn này cũng đánh dấu sự khởi đầu sự nghiệp nghệ thuật của Gerda. Năm 1904, bà trưng bày một số tác phẩm tại triển lãm Kunsthal Charlottenborg, phòng trưng bày chính thức của Học viện, dù lần đầu ra mắt này chưa mang lại danh tiếng đáng kể. Tuy nhiên, bước ngoặt đã đến vào năm 1907 khi bà giành chiến thắng trong một cuộc thi vẽ tranh cho tờ báo Politiken của Đan Mạch. Thành công này đã đưa tác phẩm của bà đến với công chúng, giúp bà bắt đầu sự nghiệp minh họa cho các tạp chí thời trang phụ nữ. Các tác phẩm của bà thời kỳ này mang đậm hơi thở của trường phái Art Deco.

Những người phụ nữ của Wegener: Lili và nhiều người khác

Tác phẩm của Gerda Wegener chủ yếu khắc họa hình ảnh những người phụ nữ sành điệu, đầy mê hoặc với mái tóc ngắn ngang vai (bob) thời thượng, đôi môi đầy đặn và đôi mắt hình hạnh nhân sắc sảo. Trong số các người mẫu của bà, có một nhân vật đặc biệt nổi bật: Lili Elbe.

Thực chất, Elbe chính là Einar Wegener, chồng của Gerda. Khi một nữ diễn viên dự định làm mẫu cho Gerda không xuất hiện, Einar đã thay thế để làm mẫu cho vợ mình. Trong quá trình đó, Einar bắt đầu khám phá và chấp nhận bản sắc nữ giới của mình, cuối cùng trở thành Lili Elbe. Nhiều người hẳn sẽ quen thuộc với câu chuyện này qua bộ phim điện ảnh nổi tiếng The Danish Girl (Cô gái Đan Mạch), với sự tham gia của Alicia Vikander trong vai Wegener và Eddie Redmayne trong vai Elbe.

Sau khi Lili chuyển giới, Gerda và Lili vẫn tiếp tục chung sống. Sự tiến triển cá nhân sâu sắc này cũng được thể hiện rõ nét trong nghệ thuật của Gerda Wegener. Đối mặt với bầu không khí bảo thủ tại Copenhagen thời bấy giờ, cặp đôi chọn chuyển đến Paris, nơi họ có thể sống với sự tự do lớn hơn đáng kể.

Tác phẩm "Một ngày hè" (A Summer Day)

Tương tự nhiều tác phẩm khác của Gerda Wegener, Một ngày hè phác họa một nhóm phụ nữ xinh đẹp đang tham gia vào các hoạt động giải trí khác nhau. Khung cảnh diễn ra ngoài trời với các nhân vật được sắp xếp trong nhiều tư thế đa dạng.

Ở tiền cảnh, một phụ nữ khỏa thân được vẽ trong tư thế bán nằm, nhẹ nhàng thưởng thức hương thơm của một nhành hồng. Cô tựa vào một người phụ nữ tóc sẫm màu đang chơi đàn accordion. Phía bên trái, một người phụ nữ khác cầm cuốn sách đang mở, nhưng ánh mắt lại hướng về phía bên phải bức tranh, tương đồng với sự chú ý của người chơi đàn accordion.

Ở hậu cảnh, bóng người đội mũ, tay cầm bảng pha màu lớn, đang chăm chú vẽ tranh. Phía bên phải, người phụ nữ có vẻ như đang đi ngang qua, mang theo một bó hoa lớn, ngoảnh lại quan sát nhóm người trung tâm. Bức tranh là ví dụ điển hình cho phong cách đặc trưng của Wegener, hội tụ đầy đủ các yếu tố của phong trào Art Deco: sử dụng các màu pastel dịu nhẹ, những đường nét mượt mà, uyển chuyển, tạo nên một bố cục hài hòa.

Wegener đã khéo léo diễn tả những tia nắng ấm áp chiếu rọi vào các nhân vật trung tâm và ánh sáng lấp lánh phản chiếu từ những chiếc nhẫn mà hai người phụ nữ đang đeo. Những người phụ nữ trong tranh của Wegener được khắc họa qua một "ánh nhìn nữ giới" (female gaze) khác biệt hoàn toàn so với cách mô phỏng phụ nữ (thường là khỏa thân) truyền thống của các nghệ sĩ nam. Wegener nắm bắt vẻ đẹp của họ mà không biến họ thành vật thể hóa hay chịu ảnh hưởng bởi nhãn quan nam giới phổ biến thời bấy giờ. Bà mô tả những người phụ nữ mạnh mẽ, xinh đẹp này bằng sự ngưỡng mộ, coi họ là những chủ thể có ý chí và quyền năng riêng thay vì chỉ là những đồ vật trang trí.

Wegener cũng thích thách thức các chuẩn mực giới tính truyền thống trong tác phẩm của mình, thường đưa vào các hình tượng phi giới tính (lấy cảm hứng từ Lili Elbe). Trong Một ngày hè, chúng ta có thể thấy một họa sĩ phi giới tính ở hậu cảnh đang thu trọn toàn bộ khung cảnh vào tranh.

Gerda Wegener đã đóng một vai trò quan trọng trong việc cách mạng hóa cách hình dung về phụ nữ trong nghệ thuật. Bên cạnh những đóng góp chuyên môn, bà còn thể hiện một lòng can đảm cá nhân phi thường. Bà đã thách thức những định kiến hẹp hòi và các chuẩn mực xã hội bảo thủ thời đại mình để sống một cuộc đời đích thực. Điều này thể hiện mạnh mẽ qua những hình ảnh phụ nữ hiện đại và giải phóng như trong Một ngày hè, cũng như tình yêu và sự ủng hộ kiên định dành cho người bạn đời Lili Elbe. Sự tận tâm của Wegener vẫn bền vững bất chấp những tổn thất cá nhân to lớn, bao gồm cả việc cuộc hôn nhân của họ bị Vua Đan Mạch tuyên hủy, minh chứng rõ nét cho nhân cách và bản lĩnh đáng ngưỡng mộ của bà.

Bài: Navigator Media